آلیاژ چیست

علمی و تکنولوژیعلمی

- 97/10/04
آلیاژ چیستآلیاژ یا هم‌جوشه مخلوط یا محلول جامد فلزی متشکل از یک فلز اصلی که آن را فلز پایه می‌گویند با یک یا چند عنصر فلزی یا غیرفلزی است.آلیاژ معمولاً خواصی متفاوت از عناصر تشکیل دهنده خود دارد. بسته به میزان همگنی در اختلاط عناصر، هم‌جوشه می‌تواند تک فاز یا چند فازی باشد. هدف از هم‌جوشه‌سازی، تغییر و بهبود خواص ماده مانند چقرمگی، استحکام، سختی و غیره‌ست. ویژگی‌های فیزیکی هم‌جوشه با نمودار فازی توصیف می‌شود.
یکی از ویژگی های فلزات، قابلیت مخلوط شدن آنها با فلزات و یا غیر فلزات دیگر است. این عمل معمولاً در حالت مذاب صورت می گیرد و به این ترتیب محلول یک یا چند جامد در جامد دیگر بدست می آید که به آن محلول جامد یا آلیاژ گفته می شود. آلیاژ معمولاً بسیار مفیدتر از مواد اولیه تشکیل دهنده اش است.
انسان از زمان های گذشته با چندین آلیاژ از جمله برنج و برنز آشنا بوده است. برنج از مخلوط مس و روی مذاب و برنز از مخلوط مس و قلع مذاب بدست می آید.
اکثر فلزات خالص غالباً برای استفاده های عملی مناسب نیستند. دوام، سختی، نقطه ذوب و رنگ فلزات را می توان با افزودن یک یا چند فلز دیگر به آنها بهبود بخشید. بطور مثال آلومینیوم خالص بسیار سبک است و استحکام چندانی ندارد. ولی وقتی مس و منیزیم به آن افزوده می شود، آلیاژ مقاومی بدست می آید. مس و قلع، فلزاتی نرم هستند؛ ولی از ترکیب آنها آلیاژ سخت و مقاومی به وجود می آید. برنج نیز آلیاژ محکمی است و کاربردهای فراوانی دارد. لحیم نرم، آلیاژ سرب و قلع است. بطورکلی آلیاژها مقاوم تر از فلزات خالص هستند و کارآیی بیشتری دارند.
امروزه فولاد یکی از مهم ترین آلیاژها به شمار می رود. فولاد از ترکیب آهن و کربن بدست می آید. سالانه میلیون ها تن فولاد در سراسر جهان تولید می شود. فولاد در ساختمان سازی، پل سازی و ساخت وسائل مختلف بکار می رود. آلیاژهای آلومینیوم بسیار سبک می باشند، به همین دلیل از آنها برای ساختن هواپیما، فضاپیما، موشک، وسائل نقلیه موتوری و بسیاری وسائل دیگر استفاده می شود.
آلیاژهای سرب در ساخت الکترودهای باتری های قوی بکار می روند. آلیاژهای روی در ساخت اتومبیل کاربرد دارند. آلیاژهای گران قمیت طلا، نقره و پلاتین در جواهرسازی مورد استفاده قرار می گیرند. این فلزات، نرم هستند و باید با سایر فلزات ترکیب شوند. طلا و نقره را معمولاً با مس و پلاتین را با فلز ایریدیم ترکیب می کنند. فولاد ضد زنگ و آلیاژهای آلومینیوم را آلیاژهای قرن بیستم می نامند. آلیاژهای تنگستن و مولیبدن در سال های اخیر ساخته شده اند و در ساخت موشک بکار می روند.
advertising